Τι είναι το ΕΜDR ( Απευαισθητοποίηση και Επανεπεξεργασία μέσω οφθαλμικών Κινήσεων );

Η Francine Shapiro, η οποία θεμελίωσε τη μέθοδο EMDR (1987), είναι επιστημονική ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ψυχικής Έρευνας στο Πάλο Άλτο της Καλιφόρνια .  Το EMDR είναι μια συνθετική μέθοδος που συνδυάζει στοιχεία ψυχοδυναμικά, γνωσιακά και συστημικά και ενσωματώνει επίσης τεχνικές της θεραπευτικής ύπνωσης.  Η (ανθρωπιστική) αρχή που τη διέπει είναι ότι κάθε άνθρωπος διαθέτει μια φυσική τάση για επεξεργασία και αφομοίωση των αρνητικών εμπειριών του.

Στόχος του EMDR είναι η μετατροπή της δυσλειτουργικής αφομοίωσης μιάς τραυματικής εμπειρίας σε λειτουργική μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο. Δεν αρκείται απλώς στην εξάλειψη των συμπτωμάτων, αλλά αποσκοπεί στην επεξεργασία της αρνητικής εμπειρίας ή των δυσλειτουργικών σκέψεων και συναισθημάτων σε επίπεδο ψυχολογικό, σωματικό και νευροφυσιολογικό. Η επεξεργασία με τη μέθοδο EMDR προσφέρει στο θεραπευόμενο ένα σίγουρο πλαίσιο και επιτρέπει στο θεραπευόμενο να επαναπροσεγγίσει την αρνητική εμπειρία χωρίς να «πλημμυρίζεται» από δυσβάσταχτα συναισθήματα, αποφεύγοντας έτσι το ενδεχόμενο ενός επανατραυματισμού. Η μέθοδος EMDR δεν αποτελεί μια νέα ψυχοθεραπευτική σχολή, αλλά προϋποθέτει μια βασική ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση ενώ η εφαρμογή της απαιτεί αρκετή κλινική εμπειρία. Εφαρμόζεται αποκλειστικά – π.χ. λίγες συνεδρίες για την επεξεργασία ενός ατυχήματος – αλλά και συμπληρωματικά, εφόσον μπορεί να ενταχθεί σε μια μακρόπνοη θεραπευτική διαδικασία.

Ενδείξεις – Εφαρμογές

Αρχικά το ΕΜDR εφαρμόστηκε σε περιπτώσεις μετατραυματικού στρες, όπως σε θύματα φυσικών καταστροφών, ατυχημάτων, σωματικής κακοποίησης κ.α. Τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται επίσης με επιτυχία σε ασθενείς με χρόνιες ασθένειες, σε ανθρώπους που έχουν βιώσει σημαντικές απώλειες (π.χ. προσώπου ή εργασίας), αλλά και σε ασθενείς με φοβίες, άγχος, κατάθλιψη ή επαγγελματική εξουθένωση.

Αποτελεσματικότητα

Πολυάριθμες έρευνες έχουν αποδείξει ότι επιτυγχάνει σε συντομότατο χρονικό διάστημα τη θεραπευτική επεξεργασία των εμπειριών αυτών και των συμπτωμάτων του μετατραυματικού στρες.

Η αποτελεσματικότητά της είναι αναγωρισμένη από την American Psychiatry Association καθώς και την International Society of Traumatic Stress Studies . Μέχρι σήμερα πάνω από 53.000 ψυχοθεραπευτές ανά τον κόσμο έχουν εκπαιδευτεί στη μέθοδο EMDR ενώ υπολογίζεται πως τουλάχιστον 2.500.000 άνθρωποι έχουν βοηθηθεί από αυτήν.

Πώς εφαρμόζεται το EMDR στην πράξη ;

Το ΕΜDR μπορεί να προσασμοστεί σε όλα τα θεραπευτικά πλαίσια και θεωρητικές κατευθύνσεις και να ενταχθεί σε μακροχρόνιες θεραπείες ή να αποτελέσει, κατά περίσταση, από μόνο του μια βραχεία θεραπευτική προσέγγιση.

Μετά την λήψη ιστορικού και την εγκαθίδρυση της θεραπευτικής σχέσης αφιερώνεται αρκετός χρόνος (συνεδρίες) ώστε ο θεραπευόμενος να νιώσει ασφαλής και αποδεκτός στο «εδώ και τώρα» και να επανασυνδεθεί με τα «θετικά στοιχεία» του. Αυτή είναι η «φάση της σταθεροποίησης».

Κατά τη «φάση της επεξεργασίας» των τραυματικών εμπειριών ή των δυσλειτουργικών σκέψεων, ο θεραπευόμενος καλείται να επικεντρώσει στις εσωτερικές του εικόνες, στις σκέψεις ή στις σωματικές αισθήσεις που σχετίζονται με το τραύμα, ενώ παράλληλα επικεντρώνει την προσοχή του σε κάποια ρυθμικά και διεστιακά αισθητικά ερεθίσματα. Αυτά μπορεί να είναι οπτικά (κατευθυνόμενες οφθαλμικές κινήσεις), απτικά (ρυθμικό αμφίπλευρο άγγιγμα) ή ακουστικά. Τα ερεθίσματα αυτά συμβάλλουν στη διανοητική, νευροφυσιολογική, συναισθηματική και σωματική αφομοίωση της τραυματικής εμπειρίας. Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας ο θεραπευόμενος αφήνεται ελεύθερος στους συνειρμούς του, οι οποίοι μπορεί να είναι αναμνήσεις, εικόνες, σκέψεις ή σωματικές αισθήσεις. Μπορεί λοιπόν να ανακαλύψει κατά τη διάρκεια μιάς συνεδρίας ότι η εμπειρία του ήταν τραυματική, γιατί έφερε στην επιφάνεια ένα άλλο, ενδεχομένως πρώιμο τραύμα το οποίο είχε «ξεχάσει». Κάθε τόσο ο θεραπευτής διακόπτει την εσωτερική διεργασία, ώστε αφενός μεν να αποφύγει μια παλινδρόμηση ή αποσυνδετική αντίδραση και αφετέρου να έχει τη δυνατότητα να παρέμβει, εφόσον το κρίνει απαραίτητο.

Έτσι ένα βασικό στοιχείο του EMDR έγγειται στην αλλεπάλληλη διαδοχή του «τότε» (της τραυματικής εμπειρίας) και του «τώρα» (της ασφάλειας στη θεραπευτική σχέση και του θεραπευτικού διαλόγου), του «μέσα» (της εσωτερικής διεργασίας) και του «έξω» (του διεστιακού ερεθίσματος). Συχνά χρησιμοποιούμε την παρομοίωση ενός φίλμ, το οποίο ο θεραπευόμενος παρακολουθεί, ή ενός τρένου, απο το παράθυρο του οποίου βλέπει το τοπίο να περνά, ώστε να διευκολύνουμε την αποστασιοποίηση του.

Πότε και σε ποιους ενδείκνυται η εφαρμογή του EMDR ;

* Σε πρόσφατες τραυματικές εμπειρίες (π.χ. μετά από ατύχημα, σε θύματα βίας , μετά από μια τραυματική εμπειρία απώλειας εργασίας)

* Μετατραυματικό στρες

* Χρόνιες μετατραυματικές διαταραχές

* Αποσυνδετικές διαταραχές

* Πρίν και μετά από χειρουργικές επεμβάσεις

* Ψυχολογική επεξεργασία μιας σοβαρής σωματικής ασθένειας

* Φοβίες και κρίσεις πανικού

* Ψυχοσωματικούς πόνους και χρόνιους πόνους γενικότερα

* Εξαρτήσεις

* Eπιπλεγμένο πένθος

Η μέθοδος EMDR εφαρμόζεται σε ενήλικες, εφήβους και παιδιά.

Κλινικό παράδειγμα μιας συνεδρίας EMDR

(Από: Βεντουράτου, Δ.:  Εισαγωγή στην Ψυχοτραυματολογία, στην Τραυματοθεραπεία. Η μέθοδος EMDR. 2009, εκδ. ΠΕΔΙΟ)